۵۲ تجربه منحصربهفرد در تفلیس
در این بخش از وب سایت مجله گردشگری تاپ توریست با معرفی ۵۲ تجربه منحصربهفرد در تفلیس با شما خواهیم بود. برای آشنایی با این مکانها و تجربههای خاص تا آخر این مقاله با ما همراه باشید.
اگر قصد سفر به گرجستان را دارید و نمیدانید در تفلیس چه کارهایی انجام دهید، این راهنمای جامع میتواند به شما کمک کند. در این مقاله مجموعهای از بهترین تجربهها و تفریحات تفلیس را معرفی میکنیم؛ از فعالیتهای رایگان و جاذبههای کمترشناختهشده گرفته تا تجربههای متفاوت و مکانهایی که بیشتر مورد توجه مردم محلی هستند.
- 8 دلیل عالی برای بازدید از تفلیس ، گرجستان
- ارزانترین مقاصد خارجی برای سفر در پاییز و زمستان ۱۴۰۵
کجا برویم که کمتر هزینه کنیم؟

تفلیس از آن دسته شهرهایی است که بهتدریج شما را مجذوب خود میکند. شهری که در عین پایبندی به سنتها، حالوهوایی مدرن و امروزی دارد؛ شهری شیک و در عین حال پرهیاهو، دوستداشتنی و در عین حال عجیب و متفاوت.
البته تفلیس هم مانند هر شهر دیگری نقاط ضعف خودش را دارد، اما شهری است که بهسختی میتوان نمونه مشابهی برای آن پیدا کرد. وقتی گوشهوکنار تفلیس را بشناسید؛ بیشتر عاشق این شهر میشوید.
تفلیس مسیرهای گردشگری شناختهشدهای دارد، اما در این فهرست قرار نیست فقط با جاذبههای معروف و همیشگی شهر روبهرو شوید. هدف ما معرفی مکانها و تجربههای جذاب، عجیب، متفاوت و کمتر معمولی است؛ همان چیزهایی که میتوانند سفر شما به تفلیس را به خاطرهای فراموشنشدنی تبدیل کنند.

۸ نکته مهم پیش از سفر به تفلیس
پیش از آشنایی با بهترین جاذبهها و تفریحات تفلیس، بهتر است چند نکته کاربردی را که بر اساس پرسشهای پرتکرار مسافران تهیه شدهاند، بدانید.
۱. فصل تابستان را برای سفر انتخاب نکنید.
از اواخر ماه مه تا اواسط سپتامبر (اوایل خرداد تا اواخر شهریور)، فصل اوج گردشگری در تفلیس است. ماههای ژوئیه و اوت (تیر و مرداد ماه) معمولاً بیش از حد گرم و شرجی هستند و ممکن است لذت گشتوگذار در شهر را کاهش دهند. سپتامبر و اکتبر (شهریور و مهر ماه)، همچنین ماه مه و اوایل ژوئن (اردیبهشت و اوایل خرداد)، از بهترین زمانها برای بازدید از تفلیس به شمار میروند.
۲. از فرودگاه تفلیس تاکسی نگیرید.
گرفتن تاکسی در فرودگاه میتواند شروع ناخوشایندی برای سفرتان باشد. بهتر است پیش از سفر، ترانسفر خصوصی رزرو کنید، از اتوبوس شهری استفاده کنید یا اپلیکیشن بولت (Bolt) را روی تلفن همراه خود نصب کنید.
۳. پس از ورود به گرجستان سیمکارت محلی تهیه کنید.
داشتن سیمکارت محلی برای درخواست تاکسی، مسیریابی و استفاده از ابزارهای ترجمه ضروری است.
۴. برای اقامت، محلههای مناسب تفلیس را انتخاب کنید.
محلههای سولولاکی (Sololaki)، لوئر ورا (Lower Vera)، آولاباری (Avlabari) و چوگورتی (Chugureti) از مناسبترین مناطق شهر برای اقامت گردشگران هستند.


۵. خودتان را با ساعت زندگی مردم تفلیس هماهنگ کنید!
زندگی در تفلیس معمولاً دیرتر از بسیاری از شهرها آغاز میشود. بسیاری از رستورانها، موزهها و مراکز مختلف تا ساعت ۱۰ یا ۱۱ صبح فعالیت خود را شروع نمیکنند. بنابراین اگر محل اقامت شما صبحانه ارائه نمیدهد، بهتر است کافههایی را بشناسید که از ساعات اولیه صبح باز هستند.
۶. تفلیس شهر نسبتاً امنی است، اما احتیاط را فراموش نکنید.
تفلیس در مجموع شهر امنی برای گردشگران محسوب میشود؛ با این حال، رعایت نکات معمول ایمنی ضروری است. برخی کلاهبرداریهای مخصوص گردشگران در این شهر دیده میشود و گاهی نیز سرقتهای جزئی اتفاق میافتد.
۷. برای سفر به تفلیس بودجه کافی در نظر بگیرید.
گرجستان در مقایسه با بسیاری از مقاصد گردشگری، کشوری مقرونبهصرفه است؛ اما نباید تصور کنید که تمام هزینهها در تفلیس پایین هستند. بهتر است پیش از سفر، بودجه خود را با توجه به هزینههای واقعی شهر تنظیم کنید.
۸. کفش مناسب پیادهروی و یک روسری همراه داشته باشید.
تفلیس شهری با خیابانهای شیبدار و مسیرهای سنگفرششده است؛ بنابراین استفاده از کفش راحت و مناسب پیادهروی اهمیت زیادی دارد. همچنین به خانمها توصیه میشود هنگام بازدید از کلیساها، یک روسری سبک همراه داشته باشند تا در صورت نیاز موهای خود را بپوشانند.

۵۲ جاذبه و تجربه متفاوت در تفلیس
۱. نوشیدن قهوه در یک کارخانه قدیمی متعلق به دوران شوروی
فابریکا یکی از جذابترین فضاهای فرهنگی و اجتماعی تفلیس است که در ساختمان یک کارخانه خیاطی قدیمی از دوران شوروی شکل گرفته است.
این مجموعه امروزه به هاستل، کافه، رستوران، فروشگاه و فضای هنری تبدیل شده و با دیوارنگارههای رنگارنگ و حیاط پرجنبوجوش خود، پاتوق محبوب گردشگران و جوانان محلی است.
اگر به دنبال مکانی برای نوشیدن قهوه، خرید سوغاتی یا آشنایی با حالوهوای مدرن تفلیس هستید، فابریکا را در برنامه سفرتان قرار دهید.
آدرس: حدود ۱۰ دقیقه پیادهروی از ایستگاه متروی مارجانیشویلی.


۲. تجربه حمامهای گوگردی آبانوتوبانی
حمامهای گوگردی آبانوتوبانی از قدیمیترین و شناختهشدهترین جاذبههای تفلیس هستند. جالب است بدانید نام تفلیس به معنای «مکان گرم» است و شکلگیری این شهر با وجود چشمههای آب گرم طبیعی ارتباط دارد.
این حمامها با معماری گنبدی و الهامگرفته از سبک ایرانی و عثمانی ساخته شدهاند و امکان استفاده از آب گرم گوگردی، ماساژ و خدمات لایهبرداری پوست را فراهم میکنند.
یکی از تجربههای جالب در این مجموعهها، کیسهکشی سنتی گرجی است که با نام «کیسی» شناخته میشود. بیشتر حمامها علاوه بر بخش عمومی، اتاقهای خصوصی نیز دارند.
پیشنهاد: حمام چرلیآبانو (Chreli-Abano) به دلیل معماری زیبا و کاشیکاریهای چشمنواز، یکی از معروفترین گزینههاست.

۳. پیادهگردی در محلههای تاریخی کالا و سولولاکی
برای شناخت چهره واقعی تفلیس، بهتر است بخشی از زمان سفرتان را به پیادهروی در محلههای قدیمی اختصاص دهید.
محله کالا (Kala)، معروف به محله قلعه، در دامنه قلعه ناریکالا قرار دارد و با کوچههای باریک، خانههای قدیمی، حیاطهای سنتی و بالکنهای چوبی شناخته میشود.
در نزدیکی آن، محله سولولاکی (Sololaki) با ساختمانهای تاریخی، نماهای باشکوه و معماری اروپایی، یکی از بهترین مناطق تفلیس برای علاقهمندان به عکاسی و معماری است.
در این محلهها میتوانید ترکیبی از معماری سنتی، اروپایی و قفقازی را از نزدیک ببینید و با حالوهوای متفاوت پایتخت گرجستان آشنا شوید.
پیشنهاد: خیابانهای آساتیانی، تبیللی، کیکودزه و ماچابلی از مسیرهای جذاب برای پیادهگردی هستند.

۴. تماشای ورودیهای نقاشیشده ساختمانهای قدیمی
یکی از دیدنیهای کمترشناختهشده تفلیس، ورودیهای هنرمندانه و تزئینشده ساختمانهای تاریخی آن است.
بسیاری از این خانهها در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم به سفارش تاجران ثروتمند ساخته شدهاند. کفپوشهای موزاییکی، نقاشیهای دیواری، شیشههای رنگی، گچبریهای ظریف و راهپلههای فلزی از ویژگیهای معماری آنها هستند.
واژه لاتین «Salve» به معنای سلام و آرزوی سلامتی نیز در ورودی برخی از این ساختمانها دیده میشود.


برای تماشای این جزئیات زیبا، محله سولولاکی انتخاب مناسبی است. البته فراموش نکنید که این ساختمانها همچنان محل زندگی افراد هستند و هنگام بازدید باید به حریم خصوصی ساکنان احترام بگذارید.
آدرسهای پیشنهادی:
* خیابان ایوانه ماچابلی، پلاک ۱۷
* خیابان تبیللی، پلاک ۱۸
* خیابان گرونتی کیکودزه، پلاک ۹

۵. کشف فرهنگ زندگی در حیاطهای ایتالیایی تفلیس
یکی از ویژگیهای جالب معماری تفلیس، حیاطهای مشترکی است که به «حیاطهای ایتالیایی» شهرت دارند. این حیاطها را بیشتر در محلههای سولولاکی و چوگورتی میتوان پیدا کرد.
پشت نمای ساده ساختمانهای قدیمی، فضاهایی پرجنبوجوش با باغچههای کوچک، بالکنهای چوبی، راهپلههای مارپیچ و راهروهای سرپوشیده قرار دارند. این حیاطها در گذشته محل تعامل همسایهها و بخش مهمی از زندگی روزمره مردم بودند.
با وجود نام ایتالیایی، این سبک زندگی ریشه در فرهنگ خود تفلیس دارد و نمونهای از معماری و روابط اجتماعی خاص این شهر است.
برای تجربه این فضاها، میتوانید به یکی از کافهرستورانهای حیاطدار مانند Mova Maisi یا Sofia Melnikova سر بزنید.

۶. خرید عتیقه و وسایل قدیمی در بازار درای بریج
اگر به اشیای قدیمی، عتیقهجات و یادگاریهای خاص علاقه دارید، بازار درای بریج (Dry Bridge Market) یکی از جذابترین مکانهای تفلیس برای شماست.
این بازار روباز، مجموعهای از اشیای قدیمی و کمیاب را در خود جای داده است؛ از مدالهای نظامی و دوربینهای عکاسی قدیمی گرفته تا صفحههای موسیقی، نقشههای دوران شوروی، وسایل تزئینی و صنایعدستی.
در پارک دِدائنا (Dedaena) و اطراف پل نیز هنرمندان محلی آثار نقاشی و محصولات دستساز خود را عرضه میکنند.
بهترین زمان بازدید: آخر هفتهها، بهویژه شنبه و یکشنبه، تعداد فروشندگان بیشتر است. بازار معمولاً از حدود ساعت ۱۱ صبح رونق میگیرد.
نکته: چانهزنی در این بازار رایج است و میتوانید با مذاکره مؤدبانه، خرید بهتری داشته باشید.


۷. چشیدن غذاهای گرجی فراتر از خاچاپوری و خینکالی
غذاهای گرجی یکی از جذابترین بخشهای سفر به این کشور هستند. اگرچه خینکالی و خاچاپوری از مشهورترین خوراکیهای گرجستان به شمار میروند، اما تنوع آشپزی این کشور بسیار بیشتر از این دو غذای محبوب است.
از سوپهای محلی و خورشهای سنتی گرفته تا پیشغذاهای گیاهی و غذاهای مخصوص مناطق مختلف، آشپزی گرجی ترکیبی از طعمهای متنوع، سبزیجات تازه، پنیر و ادویههای معطر است.
هر منطقه گرجستان سبک آشپزی مخصوص خود را دارد. برای مثال، خورش خارچو به سبک مِگرِلی و متسوادی کاختی از غذاهایی هستند که ارزش امتحانکردن دارند.
بنابراین در سفر به تفلیس، خودتان را به غذاهای معروف محدود نکنید و فرصت چشیدن خوراکیهای کمترشناختهشده گرجی را هم از دست ندهید.

۸. شرکت در مراسم چشیدن شراب گرجستان
گرجستان یکی از قدیمیترین خاستگاههای تولید شراب در جهان است و قدمت سنت شرابسازی در این کشور به حدود ۸۰۰۰ سال میرسد.
یکی از ویژگیهای منحصربهفرد شراب گرجی، روش سنتی تولید آن در ظروف سفالی بزرگی به نام «کِوِوری» (Qvevri) است. این روش که در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو نیز به ثبت رسیده، بخش مهمی از هویت فرهنگی گرجستان محسوب میشود.
در تفلیس میتوانید در جلسات تخصصی چشیدن شراب شرکت کنید و با انواع انگور بومی و طعمهای متفاوت شراب گرجی آشنا شوید. شراب کهربایی و شراب قرمز ساپراوی (Saperavi) از گزینههایی هستند که پیشنهاد میشود امتحان کنید.
مجموعه 8000 Vintages یکی از مکانهای پیشنهادی برای شرکت در این تجربه است که امکان آشنایی با شرابهای تولیدشده در تاکستانهای کوچک و خانوادگی را فراهم میکند.
اگر به دنیای شراب علاقهمند هستید، منطقه کاختی (Kakheti)، مهمترین منطقه شرابسازی گرجستان، نیز مقصدی جذاب برای یک سفر یکروزه از تفلیس است.

۹. گوشدادن به آوازهای چندصدایی در قدیمیترین کلیسای تفلیس
کلیسای آنچیسخاتی (Anchiskhati Basilica) قدیمیترین کلیسای ارتدکس تفلیس است و در نزدیکی میدان رزو گابریادزه قرار دارد.
یکی از جذابترین ویژگیهای این کلیسا، اجرای آوازهای چندصدایی سنتی گرجی در مراسم مذهبی است. این سبک آوازخوانی که قدمتی طولانی در فرهنگ گرجستان دارد، با ترکیب چند خط ملودی متفاوت اجرا میشود و از میراث فرهنگی ارزشمند این کشور به شمار میرود.
اگر میخواهید این اجرای خاص را تجربه کنید، صبحهای یکشنبه زمان مناسبی برای بازدید است. مراسم معمولاً از حدود ساعت ۱۰ صبح آغاز میشود.
نکته: هنگام ورود به کلیساهای گرجستان باید پوشش مناسب داشته باشید. خانمها معمولاً باید موهای خود را بپوشانند و آقایان نیز باید لباس پوشیده و مناسب بپوشند.


۱۰. تماشای کلیسای جامع تثلیث مقدس (سامبا)
کلیسای جامع تثلیث مقدس یا سامبا (Sameba)، بزرگترین کلیسای ارتدکس گرجستان و یکی از شاخصترین بناهای شهر تفلیس است.
گنبد طلایی این کلیسا از نقاط مختلف شهر دیده میشود و بهویژه در شب، با نورپردازی چشمنواز خود جلوه خاصی دارد.
ساخت کلیسا تقریباً یک دهه طول کشید و در سال ۲۰۰۴ به پایان رسید. معماری باشکوه، نمای سنگی، راهپلههای عظیم و فضای داخلی مزین به سنگ مرمر و طلاکاری، از ویژگیهای برجسته این مجموعه هستند.
کلیسای سامبا روی تپه الیا قرار دارد و برای رسیدن به ورودی اصلی آن باید از مجموعهای از پلههای سنگی بالا بروید.
پیشنهاد: پس از بازدید از کلیسا، زمانی را به گشتوگذار در محله آولاباری اختصاص دهید که از محلههای تاریخی و جذاب تفلیس است.

۱۱. تماشای معماری مدرن اطراف پارک ریکه
تفلیس علاوه بر ساختمانهای تاریخی، آثار معماری مدرن و متفاوتی نیز دارد. پارک ریکه (Rike Park) یکی از بهترین مکانها برای تماشای این چهره مدرن شهر است.
این پارک در کنار رود متکواری قرار دارد و چند سازه شاخص معماری معاصر را در اطراف آن میتوان دید.
یکی از معروفترین آنها پل صلح (Bridge of Peace) است؛ پلی شیشهای و فلزی با طراحی معمار ایتالیایی، میکله دلوکی. این پل در سال ۲۰۱۰ افتتاح شد و شبها با بیش از ۱۲۰۰ چراغ LED نورپردازی میشود.
در بخش شمالی پارک نیز مجموعه کنسرت ریکه با طراحی آیندهنگرانه قرار داشت که به دلیل شباهت ظاهری به دو کوزه بزرگ، به «کوزههای ریکه» معروف شده بود.
از دیگر بناهای شاخص اطراف این منطقه میتوان به کاخ تشریفات دولتی و ساختمان خدمات عمومی تفلیس اشاره کرد؛ ساختمانی که به دلیل طراحی خاص سقفش به «ساختمان قارچی» شهرت دارد.

۱۲. خرید صنایعدستی و سوغاتیهای سنتی گرجستان
اگر به دنبال سوغاتی متفاوت و اصیل از سفر به تفلیس هستید، فروشگاههای صنایعدستی این شهر گزینههای جذابی پیش روی شما قرار میدهند.
گرجستان در زمینه هنرهای سنتی مانند سفالگری، منبتکاری، میناکاری، سنگتراشی و نمدمالی پیشینه غنی دارد. در فروشگاههای مستقل شهر میتوانید محصولاتی دستساز از هنرمندان محلی مناطق مختلف کشور پیدا کنید.
یکی از سوغاتیهای خاص گرجستان، رومیزیهای سنتی آبی و سفید با نام «لورجی سوپرا» (Lurji Supra) است. این پارچههای پنبهای با نقشونگارهای سنتی تزئین میشوند و از صنایعدستی شناختهشده این کشور هستند.
از فروشگاههای پیشنهادی برای خرید سوغاتیهای هنری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
* Ethnodesign: فروشگاه عرضهکننده صنایعدستی سنتی گرجستان
* Gallery 27: گالری و فروشگاه محصولات هنری و دستساز
* ESKI Social Concept Store: فروشگاه محصولات طراحیشده و خلاقانه
* One Village One Product: مجموعهای از محصولات تولیدکنندگان محلی


۱۳. بازدید از آکادمی هنر تفلیس و تالارهای آینهکاری قاجاری
یکی از جاذبههای کمترشناختهشده تفلیس، ساختمان تاریخی آکادمی هنر این شهر است که با تزئینات چشمگیر و معماری خاص خود، ارزش بازدید دارد.
در مسیر رسیدن به آکادمی، از پلکانی عبور میکنید که هر پله آن با کاشیهای دستساز و نقوش رنگارنگ تزئین شده است. این اثر هنری حاصل همکاری دو هنرمند گرجی، نینکا ساجایا و کِتِوان چیچویشویلی است.
ساختمان اصلی آکادمی در گذشته عمارت خصوصی یک تاجر ارمنی به نام واردان آرشاکونی بوده و در اواخر قرن نوزدهم ساخته شده است.
بخش جذاب بازدید، تالارهای آینهکاری قاجاری است که با موزاییکها و نقاشیهای مینیاتوری هنرمندان ایرانی تزئین شدهاند. برای تماشای این فضاهای باشکوه میتوانید از موزه آکادمی هنر بازدید کنید.
زمان بازدید: موزه از سهشنبه تا شنبه و در طول ترم دانشگاهی فعالیت دارد.


۱۴. ورود به مجسمه عجیب «سیب عشق»
در خیابان روستاولی و مقابل موزه هنرهای مدرن تفلیس (MoMA)، مجسمهای متفاوت به نام «سیب عشق» (Apple of Love) قرار دارد که اثر زوراب تسرتلی، مجسمهساز مشهور گرجی است.
این سازه برنزی حدود ۹ متر ارتفاع دارد و برخلاف مجسمههای معمولی، فضای داخلی آن نیز قابل بازدید است.
با عبور از ورودی کوچک مجسمه، با مجموعهای از ۱۴۵ نقشبرجسته برنزی روبهرو میشوید که داستان آفرینش و پیدایش زندگی را روایت میکنند.
این اثر یکی از متفاوتترین جاذبههای هنری تفلیس است و برای علاقهمندان به مجسمهسازی و هنر معاصر تجربه جالبی خواهد بود.
نکته: طبق اطلاعات به دست آمده، از سال ۲۰۲۶ برای ورود به محوطه موزه و بازدید از مجسمه باید بلیت تهیه کنید.

۱۵. آشنایی با آثار نیکو پیروسمانی، نقاش مشهور گرجستان
نیکو پیروسمانی (Niko Pirosmani) یکی از محبوبترین نقاشان تاریخ گرجستان است که در سال ۱۸۶۲ در منطقه کاختی متولد شد. او هنرمندی خودآموخته بود و در طول زندگی با فقر دستوپنجه نرم کرد؛ شهرت اصلیاش نیز پس از مرگ در سال ۱۹۱۸ شکل گرفت.
آثار پیروسمانی با سبک ساده و خاص خود، تصویری از زندگی روزمره مردم گرجستان، شخصیتهای محلی، جشنها و سنتهای این کشور ارائه میکنند.
برای آشنایی با آثار او میتوانید به گالری ملی در خیابان روستاولی و موزه هنر گرجستان سر بزنید. برخی از تابلوهای معروف او، از جمله اثر «ماهیگیر با پیراهن قرمز»، در این مجموعهها نگهداری میشوند.
همچنین خانهای که این هنرمند زمانی در نزدیکی ایستگاه راهآهن مرکزی تفلیس در آن زندگی میکرد، به موزه تبدیل شده است.

۱۶. بازدید از موزههای خاص و کمترشناختهشده تفلیس
تفلیس علاوه بر موزههای معروف، مجموعهای از موزههای کوچک و متفاوت دارد که هرکدام گوشهای از تاریخ و فرهنگ گرجستان را روایت میکنند.
اگر به دنبال تجربهای متفاوت هستید، این موزهها را در برنامه خود قرار دهید:
* موزه هنر و کاخ گرجستان: مجموعهای از لباسهای نمایشی، آثار هنری، دستنوشتهها، مجسمهها و اسناد تاریخی در عمارتی باشکوه از اواخر قرن نوزدهم.
* موزه ابریشم گرجستان: یکی از قدیمیترین موزههای تخصصی ابریشم در جهان که تاریخ پرورش کرم ابریشم و تولید پارچه در گرجستان را معرفی میکند.
* موزه خودرو تفلیس: مجموعهای از خودروهای قدیمی و کلاسیک، بهویژه مدلهای دوران شوروی.
* موزه تاریخ پزشکی گرجستان: مکانی برای آشنایی با پیشینه پزشکی سنتی و مدرن این کشور.
* خانهموزه مراب کوستاوا: مجموعهای درباره زندگی و فعالیتهای این شخصیت فرهنگی گرجستان.
بازدید از این موزهها فرصتی برای شناخت جنبههایی از تاریخ تفلیس است که در جاذبههای گردشگری معمول کمتر دیده میشوند.


۱۷. کشف هنر خیابانی در کوچهها و دیوارهای تفلیس
هنر خیابانی در سالهای اخیر به یکی از بخشهای جذاب چهره مدرن تفلیس تبدیل شده است. در نقاط مختلف شهر میتوانید نقاشیهای دیواری بزرگی را ببینید که روی دیوار ساختمانها، زیرگذرها و حتی زمینهای ورزشی اجرا شدهاند.
برخی از این آثار به فرهنگ و سنتهای گرجستان اشاره دارند و برخی دیگر پیامهایی درباره مسائل اجتماعی و محیطزیستی منتقل میکنند.
یکی از هنرمندان شناختهشده این حوزه، میشیکو سولاکائوری با نام هنری LAMB است که آثارش را میتوان در نقاط مختلف تفلیس پیدا کرد. نقاشیهای طنزآمیز او اغلب با نمادهایی از فرهنگ گرجستان، از جمله خینکالی، همراه هستند.
برای تماشای مجموعهای از نقاشیهای خیابانی، این مکانها را پیشنهاد میکنیم:
* مجموعه فابریکا
* زیرگذر عابر پیاده پل باراتاشویلی
* زیرگذر کتابخانه دانشگاه دولتی تفلیس در محله سابورتالو
همچنین جشنواره سالانه Tbilisi Mural Fest با دعوت از هنرمندان گرجی و بینالمللی، به گسترش این هنر در سطح شهر کمک میکند.


۱۸. پیادهروی و کوهپیمایی در تپههای اطراف تفلیس
تفلیس فقط شهری برای بازدید از بناهای تاریخی و کافهگردی نیست؛ طبیعت و مسیرهای پیادهروی اطراف آن نیز فرصت خوبی برای علاقهمندان به فعالیتهای فضای باز فراهم میکنند.
در اطراف شهر مسیرهای مشخصی برای کوهپیمایی وجود دارد که در فصلهای مختلف سال چشماندازهای متفاوتی دارند. بهار با گلهای وحشی، تابستان با هوای خنکتر ارتفاعات و پاییز با رنگهای زیبای طبیعت، زمانهای جذابی برای این فعالیت هستند.
از مسیرهای محبوب پیادهروی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
* مسیر دریاچه لاکپشت تا پارک متاتسمیندا
* مسیر کوجوری تا شهر تفلیس
* مسیر سولولاکی تا برج تلویزیونی تفلیس
اگر به دنبال پیادهروی سبکتری هستید، باغ گیاهشناسی ملی تفلیس در دره پشت حمامهای گوگردی انتخاب مناسبی است. این باغ مسیرهای مختلفی با درجات دشواری متفاوت دارد.
نکته: بهتر است مسیرهای کوهپیمایی اطراف تفلیس را بهتنهایی طی نکنید و در صورت امکان به گروههای طبیعتگردی بپیوندید.

۱۹. بازدید از آرامگاه مشاهیر در پانتئون متاتسمیندا
پانتئون متاتسمیندا (Mtatsminda Pantheon) یکی از مکانهای تاریخی و فرهنگی متفاوت تفلیس است که آرامگاه شماری از مهمترین هنرمندان، شاعران، نویسندگان و شخصیتهای تاریخی گرجستان را در خود جای داده است.
ویژگی جالب این آرامستان، سنگقبرهای هنرمندانه و متفاوت آن است. بسیاری از مقبرهها با توجه به زندگی و حرفه افرادی که در آنجا دفن شدهاند، طراحی شدهاند و هرکدام ظاهر و تزئینات خاص خود را دارند.
این مجموعه در دامنه کوه متاتسمیندا قرار گرفته و علاوه بر ارزش تاریخی، چشمانداز زیبایی از شهر را نیز پیش روی بازدیدکنندگان قرار میدهد.
برای رسیدن به پانتئون میتوانید از مسیر پیادهروی شیبدار استفاده کنید یا با فونیکولار تفلیس و تلهکابین خود را به نزدیکی آن برسانید.


۲۰. تجربه سفر با متروی قدیمی تفلیس
متروی تفلیس فقط وسیلهای برای جابهجایی در شهر نیست؛ بخشی از تاریخ و زندگی روزمره پایتخت گرجستان محسوب میشود.
ساخت متروی این شهر از سال ۱۹۵۲ آغاز شد و نخستین خط آن در ژانویه ۱۹۶۶ با شش ایستگاه به بهرهبرداری رسید. امروزه متروی تفلیس دو خط و ۲۳ ایستگاه دارد و یکی از روشهای راحت و اقتصادی برای رفتوآمد در شهر است.
برخی ایستگاهها نیز به دلیل معماری، موزاییکها و نقشبرجستههای هنری خود ارزش تماشا دارند:
* Technical University: دارای تزئینات موزاییکی
* Rustaveli: عمیقترین ایستگاه مترو تفلیس با پلهبرقی بسیار طولانی
* Isani: دارای تابلوی موزاییکی
* Ghrmaghele: دارای مجسمهای با الهام از راهآهن
* 300 Aragveli: دارای نقشبرجسته فلزی
نکته: برای استفاده از مترو و اتوبوس میتوانید از کارت بانکی یا کیف پول الکترونیکی استفاده کنید. کارت حملونقل MetroMoney نیز گزینه دیگری برای پرداخت کرایه و استفاده از تخفیفهای جابهجایی است. عکاسی در ایستگاههای مترو طبق مقررات ممنوع است.

بهترین جاذبههای تفلیس قدیم
بخش تاریخی تفلیس یا «دزولی تبیلیسی» (Dzveli Tbilisi) یکی از محبوبترین مناطق گردشگری شهر است. علاوه بر کوچههای قدیمی و بناهای تاریخی، جاذبههای خاصی در این محدوده وجود دارند که بازدید از آنها میتواند تجربه سفر شما را کاملتر کند.
۲۱. بالا رفتن از پلکان تاریخی خیابان بتلمی
تفلیس شهری با خیابانهای شیبدار و پستیوبلندیهای فراوان است. به همین دلیل، در گذشته برای ارتباط میان بخشهای بالایی و پایینی شهر، پلکانهای سنگی متعددی ساخته شدند.
پلکان خیابان بتلمی (Betlemi Street Stairs) یکی از مسیرهای تاریخی و دیدنی این منطقه است که در سال ۱۸۵۰ به طراحی معمار تیموته بلوئی ساخته شد.
این پلکان از محله سولولاکی آغاز میشود و به کلیسای بتلمی علیا و سپس مسیر منتهی به مجسمه مادر گرجستان میرسد.
در بالای پلهها باغی زیبا با چشماندازی از شهر قرار دارد که فضای مناسبی برای استراحت و عکاسی فراهم میکند. وجود نیمکتها، درختان سایهدار و گربههای محلی نیز حالوهوای خاصی به این مکان بخشیده است.
دسترسی: ورودی پلکان در خیابان آساتیانی و حدود ۷ دقیقه پیادهروی از میدان آزادی قرار دارد.


۲۲. دیدار با مجسمه مادر گرجستان
مجسمه مادر گرجستان یا کارتلیس دِدا (Kartlis Deda) یکی از نمادهای اصلی شهر تفلیس است که بر فراز تپه سولولاکی قرار دارد و از نقاط مختلف شهر دیده میشود.
این مجسمه آلومینیومی زنی را نشان میدهد که در یک دست شمشیر و در دست دیگر جامی از شراب دارد. شمشیر نماد دفاع از سرزمین در برابر دشمنان و جام شراب نشانه مهماننوازی و استقبال از دوستان و مهمانان است.
مجسمه اولیه در سال ۱۹۵۸ و به مناسبت ۱۵۰۰ سالگی تفلیس ساخته شد. طراحی آن بر عهده الگوجا آماشوکلی بود و نسخه اولیه از چوب ساخته شده بود که بعدها با آلومینیوم پوشانده شد.
امروزه این مجسمه یکی از شناختهشدهترین نمادهای فرهنگی گرجستان محسوب میشود.
دسترسی: میتوانید با تلهکابین از پارک ریکه به بالای تپه بروید یا از مسیر پلکان بتلمی پیادهروی کنید.

۲۳. کشف آتشکده زرتشتی تفلیس
شاید جالب باشد بدانید در تفلیس، در کنار کلیساها، کنیسهها و مسجدهای تاریخی، بقایای یک آتشکده زرتشتی نیز وجود دارد.
این بنا که با نام آتشگاه یا آتشکده آتشگاه (Ateshgah) شناخته میشود، احتمالاً بین قرن پنجم تا هفتم میلادی و در دوره نفوذ فرهنگی ایران در تفلیس ساخته شده است.
آتشکده در جریان حمله سال ۱۷۹۵ که بخش بزرگی از شهر را ویران کرد، از تخریب در امان ماند و امروزه یکی از قدیمیترین بناهای باقیمانده تفلیس به شمار میرود.
ساختمان آجری این مجموعه در حال حاضر کاربری مذهبی ندارد و در حیاط یک ملک خصوصی قرار گرفته است. در صورت حضور مسئول یا ساکنان مجموعه و کسب اجازه، امکان بازدید از فضای داخلی و ماکت چوبی آتشکده وجود دارد.
دسترسی: حدود ۱۰ دقیقه پیادهروی از میدان آزادی.


۲۴. کشف کلیسای مخفی در کنار رود متکواری
در میان کلیساهای متعدد تفلیس، کلیسای کوچک سنت آبو تبیلی (Church of Saint Abo Tbileli) یکی از جاذبههای کمترشناختهشده شهر است که در دل صخرههای کنار رود متکواری قرار گرفته است.
این کلیسا به یاد سنت آبو، شخصیتی مذهبی با ریشه بغدادی، ساخته شده است. آبو در قرن هشتم میلادی همراه شاهزاده نرسه به گرجستان آمد و پس از پذیرش مسیحیت، به تبلیغ این دین پرداخت.
او در سال ۷۸۶ میلادی به دستور حاکمان وقت اعدام شد و پیکرش را به رودخانه انداختند. کلیسای امروزی در نزدیکی همان مکانی قرار دارد که گفته میشود بقایای او به رودخانه سپرده شده است.
در این مجموعه کوچک، زیارتگاههایی در کنار صخرهها و موزاییکی با تصویر سنت آبو دیده میشود.
دسترسی: حدود ۱۵ دقیقه پیادهروی از میدان آزادی. ورودی کلیسا در انتهای پل متخی و در سمت محله آولاباری قرار دارد و معمولاً صبحهای شنبه و یکشنبه باز است.

۲۵. قدمزدن در بقایای یک کلیسای متروکه ارمنی
کلیسای شامکورِتسوتس آستواتساتسین (Shamkoretsots Astvatsatsin) که با نام کلیسای کارمیر آوتاران (Karmir Avetaran) نیز شناخته میشود، یکی از بناهای تاریخی و کمترمعمولی تفلیس است.
این کلیسای ارمنی در سال ۱۸۰۹ ساخته شد و زمانی بلندترین کلیسای ارمنی شهر بود. پس از تعطیلی در سال ۱۹۳۷، ساختمان آن مدتی به نانوایی، باشگاه ورزشی، کتابخانه و حتی کارگاه هنرمندان تبدیل شد.
در پی زلزله سال ۱۹۸۹، بخش بزرگی از کلیسا فروریخت و امروزه بقایای ساختمان، گنبد و نمای غربی آن تخریب شدهاند.
تماشای دیوارهای نیمهویران و فضای داخلی این کلیسای قدیمی، تصویری متفاوت از تاریخ پر فراز و نشیب تفلیس به نمایش میگذارد.
دسترسی: حدود ۲۰ دقیقه پیادهروی از میدان آزادی از مسیر پل متخی.
نکته: محوطه بنا ناپایدار است؛ هنگام بازدید مراقب آوار و بخشهای آسیبدیده باشید.

۲۶. تماشای بالکن آبی کاخ ملکه دارجان
کاخ ساچینو (Sachino Palace)، معروف به کاخ ملکه دارجان، یکی از زیباترین بناهای تاریخی محله آولاباری است.
این عمارت در سال ۱۷۷۶ روی بقایای یک دژ قدیمی ساخته شد و اقامتگاه تابستانی ملکه دارجان، همسر پادشاه کارتلی-کاختی، بود.
مشهورترین بخش کاخ، بالکن گرد و آبیرنگ آن است که چشمانداز زیبایی از شهر دارد. حیاط مجموعه نیز با دیوارهای بلند و گیاهان رونده، فضای دلنشینی ایجاد کرده است.
در محوطه کاخ، صومعه تغییر شکل مسیح نیز قرار دارد که همچنان فعال است. راهبههای این صومعه محصولات دستدوز و گلدوزیهای سنتی خود را در فروشگاه کوچکی عرضه میکنند.
پیشنهاد: صبح یکشنبه، همزمان با برگزاری مراسم مذهبی، زمان مناسبی برای بازدید است؛ زیرا صدای آوازهای مذهبی راهبهها در فضای باغ طنینانداز میشود.
دسترسی: حدود ۵ دقیقه پیادهروی از کلیسای کارمیر آوتاران.

۲۷. تماشای ساختمانهای مرمتشده در منطقه نیو تفلیس
تفلیس در سالهای اخیر پروژههای متعددی برای بازسازی بناهای تاریخی و احیای بافت قدیمی شهر اجرا کرده است. پروژه «نیو تفلیس» (New Tbilisi) یکی از این طرحهاست که با هدف مرمت ساختمانهای ارزشمند و بازگرداندن زیبایی گذشته به محلههای تاریخی آغاز شد.
در این پروژه، نمای ساختمانهای قدیمی در خیابان آقمشنبلی، خیابان آتونلی و میدان لادو گودیاشویلی بازسازی شدهاند.
امروزه بسیاری از این بناها میزبان کافهها، رستورانها و فروشگاههای کوچک هستند و ترکیبی از معماری تاریخی و زندگی مدرن را به نمایش میگذارند.
میدان گودیاشویلی یکی از بهترین مکانها برای تماشای نتیجه این بازسازیها و عکاسی از نمای ساختمانهای قدیمی است.

۲۸. رفتن به صومعه تابور برای تماشای چشمانداز تفلیس
اگر به دنبال یکی از زیباترین چشماندازهای شهر هستید، صومعه تابور (Tabor Monastery) را در برنامه خود قرار دهید.
این صومعه در ارتفاعات بالای محله آبانوتوبانی قرار گرفته و از آنجا میتوانید نمایی گسترده از شهر قدیم، قلعه ناریکالا، حمامهای گوگردی و رود متکواری را تماشا کنید.
برخلاف بسیاری از نقاط مرتفع تفلیس که با تلهکابین یا فونیکولار قابل دسترسی هستند، برای رسیدن به این مکان باید بخشی از مسیر را پیاده و از خیابانهای شیبدار عبور کنید.
مسیر پیشنهادی از نزدیکی رستوران ماسپیندزلو (Maspindzelo) آغاز میشود و از خیابانهای فیردوزی و بازووی به سمت صومعه ادامه پیدا میکند.
بهترین زمان بازدید: اواخر بعدازظهر یا هنگام غروب، زمانی که نور خورشید جلوه زیبایی به ساختمانهای شهر میدهد.
نکته: مسیر دسترسی شیبدار است و بخشهایی از آن روشنایی مناسبی ندارند؛ بنابراین بهتر است پیش از تاریکی هوا به محل برسید.

بهترین تجربههای غذایی در تفلیس
غذاهای گرجی بخش جداییناپذیر فرهنگ این کشور هستند. بازارهای محلی، نانواییهای سنتی، رستورانهای قدیمی و کافههای مدرن، فرصتهای متنوعی برای آشنایی با طعمهای گرجستان فراهم میکنند.
۲۹. خرید ادویه و محصولات محلی در بازار دزرتیربازار
دزرتیربازار (Dezerter Bazaar) یکی از بزرگترین و پرجنبوجوشترین بازارهای مواد غذایی تفلیس است.
در این بازار میتوانید انواع محصولات محلی را پیدا کنید؛ از پنیر سولگونی، ترشیجات و عسل کوهستان گرفته تا ادویههای معطر، سبزیجات تازه، میوههای فصلی و آرد ذرت.
بازار دزرتیر فقط مکانی برای خرید نیست؛ بلکه فرصتی برای آشنایی با فرهنگ غذایی مردم گرجستان و مواد اولیهای است که در آشپزی سنتی این کشور استفاده میشوند.
بهترین زمان بازدید: بازار همهروزه فعالیت دارد، اما ساعات ۱۰ صبح تا ظهر معمولاً شلوغترین و پرجنبوجوشترین زمان آن است.
دسترسی: حدود ۷ دقیقه پیادهروی از ایستگاه متروی استیشن اسکوئر.

۳۰. شرکت در کلاس آشپزی غذاهای گرجی
اگر از غذاهای گرجی لذت میبرید و دوست دارید طرز تهیه آنها را یاد بگیرید، شرکت در یک کلاس آشپزی محلی تجربه جالبی خواهد بود.
مجموعه Georgian Flavors یکی از گزینههای پیشنهادی برای این تجربه است که کلاسهای خصوصی و گروههای کوچک آشپزی را در فضایی خانگی در محله وِیکه برگزار میکند.
در این کلاسها علاوه بر آشنایی با تاریخچه آشپزی گرجستان، فرصت دارید چهار غذای محلی را آماده کنید و در پایان، همراه با دیگر شرکتکنندگان از یک وعده غذای سنتی لذت ببرید.
نکته جالب اینکه تمرکز این کلاسها صرفاً بر غذاهای معروفی مانند خینکالی و خاچاپوری نیست؛ بلکه غذاهای منطقهای و فصلی گرجستان نیز در آنها آموزش داده میشوند.

۳۱. چشیدن نان تازه شوتیس پوری از تنور سنتی
شوتیس پوری (Shotis Puri) یکی از نانهای سنتی و پرطرفدار گرجستان است که تقریباً در کنار تمام وعدههای غذایی سرو میشود.
این نان از آرد گندم تهیه میشود و شکل کشیده و قایقمانندی دارد. شوتیس پوری را در تنورهای سفالی سنتی به نام «تونه» (Tone) میپزند؛ تنورهایی که معمولاً در نانواییهای کوچک و حتی زیرزمین ساختمانها قرار دارند.
خمیر نان به دیواره داخلی تنور چسبانده میشود و پس از پخت، نانی با سطح ترد و پوستهای خوشعطر به دست میآید.
بهترین تجربه، خرید نان داغ و تازه از نانواییهای محلی و خوردن آن در مسیر گشتوگذار در شهر است.
علاوه بر شوتیس پوری، میتوانید نان لوبیانی (Lobiani) با مغز لوبیای پخته و نازوکی (Nazuki)، نوعی نان شیرین با دارچین و کشمش، را نیز امتحان کنید.

۳۲. آشنایی با چای گرجستان در موزه چای بیتادزه
شاید کمتر بدانید که گرجستان در دوران شوروی یکی از بزرگترین تولیدکنندگان چای در جهان بود و در مقطعی رتبه چهارم تولید چای را در اختیار داشت.
اگر به چای و تاریخچه آن علاقه دارید، موزه چای بیتادزه (Bitadze Tea Museum) در محله سولولاکی مکان جالبی برای بازدید است.
این مجموعه کوچک خانوادگی علاوه بر نمایش جعبههای قدیمی چای، عکسهای تاریخی و وسایل مرتبط با صنعت چای، امکان چشیدن انواع چای سیاه، سبز و میوهای گرجستان را نیز فراهم میکند.
خانواده بیتادزه از فعالان شناختهشده صنعت چای گرجستان هستند و برای احیای مزارع و تولید چای محلی تلاش میکنند.
ساعات بازدید: دوشنبه تا شنبه، از ساعت ۱۱ صبح تا ۸ شب.
دسترسی: حدود ۵ دقیقه پیادهروی از میدان آزادی.

۳۳. نوشیدن قهوه تخصصی در کافههای برشتهکاری تفلیس
در سالهای اخیر فرهنگ قهوهنوشی در تفلیس رشد چشمگیری داشته و کافههای تخصصی متعددی در نقاط مختلف شهر افتتاح شدهاند.
برخی از این کافهها دانههای قهوه را در محل برشتهکاری میکنند و نوشیدنیهایی با روشهای دمآوری متفاوت و ترکیبات خاص ارائه میدهند.
اگر از علاقهمندان به قهوه هستید، این سه مجموعه را میتوانید امتحان کنید:
* Shavi: یکی از کافههای محبوب شهر با چندین شعبه.
* Coffee LAB: از نخستین کافههای تخصصی و برشتهکاری قهوه در تفلیس.
* OKRO Roastery: کافهای مدرن در محله ورا با تمرکز بر قهوه تخصصی.
این کافهها انتخاب مناسبی برای استراحت بین گشتوگذارهای شهری هستند.


۳۴. تجربه غذای محلی در غذاخوریهای قدیمی دوران شوروی
در دوران شوروی، غذاخوریهای سادهای به نام «ساسادیلو» (Sasadilo) در نقاط مختلف تفلیس فعالیت میکردند. این مکانها بیشتر برای کارگران کارخانهها و کارمندان طراحی شده بودند و غذاهای خانگی را با قیمت مناسب عرضه میکردند.
امروزه برخی از این غذاخوریها با حفظ حالوهوای قدیمی خود دوباره مورد توجه قرار گرفتهاند.
یکی از نمونههای جالب، رستوران ساسادیلو زچه (Sasadilo Zeche) است که در ساختمانی قدیمی و نزدیک بازار دزرتیربازار قرار دارد. دکوراسیون آن با تزئینات دوران شوروی و پوسترهای قدیمی، فضای متفاوتی ایجاد کرده است.
اگر دوست دارید در فضایی متفاوت غذا بخورید، نوشیدنی محلی امتحان کنید یا با حالوهوای تاریخی تفلیس آشنا شوید، این مجموعه ارزش بازدید دارد.
در منوی این رستوران میتوانید غذاهایی مانند کبابی، کوفته و خورشهای گرجی را در کنار خوراکیهای خلاقانهتر امتحان کنید.
اگر به دنبال تجربهای اصیلتر هستید، ساسادیلو کوکاکولا (Sasadilo Coca-Cola) نیز یکی از غذاخوریهای قدیمی شهر است که از دهه ۱۹۹۰ فعالیت میکند و فضای داخلی آن تقریباً حالوهوای همان دوران را حفظ کرده است.

۳۵. نوشیدن کوکتل در یک داروخانه تاریخی
آپوتهکا (Apotheka) یکی از متفاوتترین کافهبارهای تفلیس است که در ساختمان یک داروخانه قدیمی فعالیت میکند.
این مجموعه در اواخر سال ۲۰۲۴ افتتاح شد و با حفظ برخی عناصر تاریخی ساختمان، فضای یک داروخانه متعلق به اوایل قرن بیستم را به یک بار مدرن تبدیل کرده است.
قفسههای چوبی قدیمی که زمانی برای نگهداری دارو استفاده میشدند، اکنون به محفظه نگهداری بطریهای نوشیدنی تبدیل شدهاند. نقاشیهای دیواری و تزئینات سقف نیز با طرح گیاهان دارویی، یادآور کاربری قدیمی ساختمان هستند.
نوشیدنیهای این مجموعه با نامهایی مانند پنیسیلین و ویتامین C سرو میشوند و کارکنان آن نیز با لباسهایی شبیه روپوش داروسازی پذیرای مهمانان هستند.
ساعات فعالیت: پنجشنبه تا یکشنبه، از ساعت ۷ شب.
دسترسی: حدود ۲ دقیقه پیادهروی از میدان آزادی.

۳۶. امتحانکردن دوناتهای سنتی در کافه فونیکولار
کافه فونیکولار (Cafe Funicular) یکی از مکانهای نوستالژیک تفلیس است که بهخاطر شیرینیهای محلی خود شهرت دارد.
این کافه در ایستگاه بالایی فونیکولار و در ارتفاعات کوه متاتسمیندا قرار گرفته است. ساختمان مجموعه در سال ۱۹۳۸ ساخته شده و برای سالها یکی از پاتوقهای محبوب مردم محلی بوده است.
معروفترین خوراکی این کافه، «پونچیکی» (Ponchiki) است؛ نوعی دونات نرم و پفدار که داخل آن با کرم وانیلی، شکلاتی یا کدو پر میشود.
در دوران شوروی، رفتن به کوه متاتسمیندا و خوردن پونچیکی برای بسیاری از خانوادههای گرجی یک تفریح شیرین و خاطرهانگیز بود.
امروزه نیز میتوانید این شیرینی محبوب را همراه با یک نوشیدنی در کافه سفارش دهید و از چشمانداز زیبای شهر از تراس مجموعه لذت ببرید.
ساعات فعالیت: همهروزه از ساعت ۱ بعدازظهر تا دیروقت.
دسترسی: با فونیکولار، تلهکابین یا پیادهروی از مسیر پانتئون متاتسمیندا

۳۷. چشیدن غذاهای آبخازی در رستوران آمرا
اگر دوست دارید فراتر از غذاهای رایج گرجستان را امتحان کنید، رستوران آمرا (Amra) انتخاب جالبی است. این رستوران در اصل در شهر سوخومی، مرکز آبخازیا، فعالیت میکرد؛ اما پس از جنگ سالهای ۱۹۹۲ و ۱۹۹۳، صاحبان آن به تفلیس مهاجرت کردند و فعالیت خود را در این شهر ادامه دادند.
غذاهای آبخازی به استفاده فراوان از ادویه تند آجیکا (Ajika) معروف هستند. این چاشنی ترکیبی از فلفل و ادویههای معطر است و در غذاهای مختلف به کار میرود.
مرغ با روکش آجیکا، برگر آجیکا و تخممرغ شکمپر با این چاشنی از پیشنهادهای رستوران هستند. برای دسر نیز میتوانید بستنی مخصوص سوخومی را با مربای نارنگی و مغزهای خردشده امتحان کنید.
دسترسی: حدود ۱۰ دقیقه پیادهروی از ایستگاه متروی دانشگاه دولتی.

۳۸. امتحانکردن بستنی تند آجیکا در کافه کان کالچر
اگر به دنبال یک تجربه غذایی واقعاً متفاوت هستید، بستنی آجیکا در کافه کان کالچر (The Cone Culture) را امتحان کنید!
این بستنی خلاقانه با ترکیب ادویه تند آجیکا و بستنی وانیلی یا شکلاتی تهیه میشود و تضاد جالبی میان طعم تند و خنک ایجاد میکند.
البته اگر به طعمهای تند علاقه ندارید، گزینههای دیگری مانند زردآلو و ترخون، چای سیاه و براونی یا پرتقال و میخک نیز در منوی این مجموعه وجود دارند.
آدرس: شعبه اصلی در خیابان تاراس شوچنکو قرار دارد. این مجموعه در بازار اوربلیانی نیز شعبه دارد.
پیشنهاد: بستنی را در قیف وافلی دستساز سفارش دهید؛ این قیفها هم بهاندازه خود بستنی خوشمزه هستند!

۳۹. نوشیدن لیموناد سنتی لاگیدزه از دستگاههای قدیمی
گرجستان علاوه بر شراب و آبهای معدنی معروف، نوشیدنی سنتی و محبوبی به نام لاگیدزه واتر (Lagidze Water) دارد.
این نوشیدنی در سال ۱۸۸۷ توسط داروسازی به نام میتروفان لاگیدزه در شهر کوتایسی ابداع شد و با استفاده از شربتهای طبیعی تهیه میشود.
از طعمهای محبوب آن میتوان به ترخون، به، شکلات و گیلاس اشاره کرد. لیموناد ترخون به رنگ سبز درخشان شناخته میشود و یکی از طعمهای خاص این نوشیدنی است.
اگرچه لاگیدزه واتر بهصورت بطری نیز فروخته میشود، اما روش سنتی سرو آن از دستگاههای مخصوص نوشیدنی است. در برخی کافهها و رستورانهای تفلیس هنوز میتوانید این تجربه قدیمی را امتحان کنید.
پیشنهاد: بازار اوربلیانی (Bazari Orbeliani) یکی از مکانهای مناسب برای چشیدن این نوشیدنی است.

۴۰. چشیدن شیرینی سلطنتی گرجستان در کافه لیلا
کاکلوچا (Kaklucha) یکی از شیرینیهای سنتی و خاص گرجستان است که به نام شیرینی سلطنتی اوربلیانی نیز شناخته میشود.
این شیرینی کوچک با مغز گردوی نرم و پوششی نازک از شکر کاراملی تهیه میشود. دستور تهیه آن قدمتی طولانی دارد و امروزه تنها در تعداد محدودی از کافههای تفلیس سرو میشود.
کافه لیلا (Cafe Leila) یکی از مکانهایی است که میتوانید این شیرینی خاص را امتحان کنید.
این کافه در محله تاریخی کالا و در ساختمانی قرار دارد که در گذشته یک شیرینیفروشی ایرانی بوده است. فضای داخلی آن نیز با تزئینات الهامگرفته از معماری شرقی، ارزش تماشا دارد.
دسترسی: حدود ۱۰ دقیقه پیادهروی از میدان آزادی.

جاذبههای متفاوت تفلیس برای علاقهمندان به تاریخ شوروی
تاریخ دوران شوروی بخش مهمی از هویت معماری و فرهنگی تفلیس را تشکیل میدهد. از ساختمانهای بتنی و ایستگاههای قدیمی گرفته تا موزهها و آثار هنری آن دوره، نشانههای این دوران هنوز در گوشهوکنار شهر دیده میشوند.
۴۱. آشنایی با تاریخ اشغال شوروی در موزه ملی گرجستان
برای درک بهتر تاریخ معاصر گرجستان، بازدید از تالار اشغال شوروی (Soviet Occupation Hall) در موزه ملی گرجستان پیشنهاد میشود.
این نمایشگاه دائمی، رویدادهای مهم تاریخ کشور را از استقلال گرجستان در سال ۱۹۱۸ تا حمله ارتش سرخ در سال ۱۹۲۱ و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی روایت میکند.
عکسهای تاریخی، اسناد، یادداشتهای شخصی و اشیای باقیمانده از آن دوران، تصویری ملموس از تأثیر حکومت شوروی بر زندگی مردم گرجستان ارائه میدهند.
همچنین خانه نویسندگان گرجستان (Writers’ House) و موزه نویسندگان سرکوبشده از دیگر مکانهایی هستند که برای آشنایی با این دوره تاریخی ارزش بازدید دارند.
اطلاعات بازدید: موزه ملی گرجستان از سهشنبه تا یکشنبه، ساعت ۱۰ صبح تا ۶ عصر فعالیت دارد. هزینه ورودی در حال حاضر ۴۰ لاری است.
دسترسی: حدود ۵ دقیقه پیادهروی از میدان آزادی.

۴۲. بازدید از چاپخانه مخفی استالین در زیرزمین
یکی از عجیبترین مکانهای تاریخی تفلیس، چاپخانه مخفی زیرزمینی استالین در محله آولاباری است.
ژوزف استالین که در شهر گوری گرجستان متولد شده بود، در دوران جوانی فعالیتهای انقلابی خود را در تفلیس نیز دنبال میکرد. او برای چاپ اعلامیهها و مطالب تبلیغاتی از یک دستگاه چاپ مخفی استفاده میکرد که در زیرزمینی به عمق حدود ۱۵ متر قرار داشت.
این مکان در سال ۱۹۰۶ شناسایی و تخریب شد، اما پس از فروپاشی شوروی به موزه تبدیل شد.
دستگاه چاپ اصلی که در سال ۱۸۹۳ در شهر آگسبورگ آلمان ساخته شده بود، بهصورت قطعهقطعه به تفلیس منتقل و در آنجا دوباره مونتاژ شده بود. امروزه این دستگاه در کنار اسناد و اشیای تاریخی آن دوران به نمایش گذاشته شده است.
اطلاعات بازدید: موزه معمولاً روزهای دوشنبه تا جمعه، حدود ساعت ۱۰ صبح تا ۶ عصر فعالیت دارد. از آنجا که توضیحات انگلیسی در مجموعه محدود است، بازدید همراه با راهنمای محلی میتواند مفید باشد.
دسترسی: حدود ۱۰ دقیقه پیادهروی از ایستگاه متروی ۳۰۰ آراگولی.

۴۳. تماشای شهر از تلهکابینهای قدیمی دوران شوروی
گرجستان یکی از کشورهایی است که شبکه گستردهای از تلهکابینها و خطوط کابلی دارد. جالب است بدانید کارخانه هوانوردی تفلیس در دوران شوروی تنها تولیدکننده تلهکابین در اتحاد جماهیر شوروی بود.
از دهه ۱۹۵۰، حدود ۷۵ خط مسافربری کابلی در نقاط مختلف این کشور ساخته شد. در تفلیس نیز چندین خط فعالیت داشتند که بعضی از آنها هنوز فعال هستند.

در حال حاضر سه مسیر قدیمی و مرتبط با دوران شوروی در تفلیس فعالیت میکنند:
* تلهکابین دریاچه لاکپشت: از نزدیکی پارک وِیکه آغاز میشود و دسترسی به دریاچه لاکپشت و موزه روباز مردمشناسی را آسان میکند.
* تلهکابین باگِبی ـ مَگلیوی: محوطه دانشگاه دولتی تفلیس در سابورتالو را به ساختمانهای مسکونی آن سوی دره رود ورا متصل میکند.
* تلهکابین روستاولی ـ متاتسمیندا: این مسیر در اواخر سال ۲۰۲۴ پس از سالها تعطیلی دوباره فعالیت خود را آغاز کرد. ساختمان ایستگاه پایینی آن نیز از نظر معماری بسیار دیدنی است.
علاوه بر تجربه تماشای شهر از ارتفاع، این مسیرها فرصتی برای آشنایی با بخشی از تاریخ حملونقل و معماری دوران شوروی هستند.


۴۴. کشف موزاییکها و مجسمههای دوران شوروی
تفلیس برای علاقهمندان به معماری بروتالیستی و هنر دوران شوروی، جاذبههای زیادی دارد.
در دهههای گذشته، ساختمانهای عمومی، ایستگاهها و مراکز فرهنگی شهر با موزاییکهای بزرگ، نقشبرجستههای بتنی و مجسمههای تزئینی آراسته شدند. بسیاری از این آثار هنوز باقی ماندهاند و بخشی از هویت بصری شهر را تشکیل میدهند.
برخی از دیدنیترین نمونهها عبارتاند از:
* نقشبرجسته ساختمان فابریکا در خیابان نینوشویلی
* نقشبرجسته ساختمان خانه عروسی در خیابان اوزنادزه
* موزاییک ساختمان سابق آموزش سیاسی در خیابان آقمشنبلی
* موزاییک ایستگاه آتشنشانی اورتاچالا
* موزاییکهای حمام قدیمی گوگیلو در محله آولاباری
* موزاییکهای مجموعه نمایشگاهی اکسپو جورجیا در خیابان تسرتلی
تماشای این آثار فرصتی برای کشف چهره متفاوتی از تفلیس است؛ شهری که در کنار معماری تاریخی و سنتی، مجموعهای از آثار هنری مدرن و یادگارهای دوران شوروی را نیز در خود جای داده است
همچنین جشنواره سالانه Tbilisi Mural Fest با دعوت از هنرمندان گرجی و بینالمللی، به گسترش این هنر در سطح شهر کمک میکند.

۴۵. تماشای شیشههای رنگی کاخ فرهنگ اتحادیههای کارگری
یکی از بناهای متفاوت دوران شوروی در منطقه سابورتالو، ساختمان سابق کاخ فرهنگ اتحادیههای کارگری است که در اواخر دهه ۱۹۶۰ ساخته شد. نمای بیرونی آن با موزاییکهای خاص تزئین شده و در طراحیاش جزئیات عجیبوغریبی به چشم میخورد.
اما جذابترین بخش ساختمان، راهپلههای آن با شیشههای رنگی و طرحهایی از حیوانات و شکلهای گوناگون است. این بنا هنوز برای برگزاری رویدادها استفاده میشود و در طبقات پایین آن نیز چند کتابفروشی وجود دارد.


۴۶. بازدید از بنای عظیم «تاریخ گرجستان»
در شمال تفلیس و بر فراز تپهای مشرف به دریای تفلیس، مجموعهای عظیم از ستونهای سنگی و برنزی قرار دارد که به «تاریخ گرجستان» معروف است. این اثر ساخته زوراب تسرتلی، مجسمهساز مشهور گرجی، است و قرار بود یادبودی برای سه هزار سال تاریخ دولت گرجستان و دو هزار سال مسیحیت باشد؛ هرچند پروژه هرگز بهطور کامل به پایان نرسید.
۱۶ ستون مرتفع این مجموعه با نقشبرجستههایی تزئین شدهاند که در سه بخش، روایتهایی از کتاب مقدس، چهرههای تاریخی گرجستان و سنتهای ملی این کشور را به تصویر میکشند.
چشمانداز زیبای دریاچه و شهر از بالای تپه، این مکان را به یکی از دیدنیترین نقاط اطراف تفلیس تبدیل کرده است. بازدید از مجموعه رایگان است و در تمام ساعات شبانهروز امکانپذیر است؛ بااینحال، غروب و شب زمانهای جذابتری برای تماشای آن هستند.
ساعت بازدید: بازدید از بنای تاریخ گرجستان کل روزهای 24 ساعته امکلن پذیر و بازدید از آن رایگان است.
دسترسی: 30 دقیقه فاصله با تاکسی از میدان آزادی یا با اتوبوس شماره 360 از ایستگاه مترو گورامیشویلی

۴۷. عبور از پل هوایی سابورتالو
اگر به معماری بروتالیستی و سازههای متفاوت علاقه دارید، پل هوایی سابورتالو تجربه جالبی برایتان خواهد بود. این مجموعه در منطقه نوتسوبیدزه از سه بلوک آپارتمانی بلند تشکیل شده که در ارتفاع، بهوسیله پلهایی فلزی به یکدیگر متصل شدهاند.
این پلها علاوه بر ایجاد ارتباط میان ساختمانها، مسیری برای عبور عابران و دسترسی آسانتر به بخشهای مرتفع محله هستند. مجموعه در دهه ۱۹۷۰ ساخته شده و نمونهای جالب از معماری شهری دوران شوروی به شمار میرود.
برای عبور از پلها باید ابتدا با آسانسور عمومی ساختمان اول به طبقات بالایی بروید. این مسیر هم برای علاقهمندان معماری جذاب است و هم فرصتی برای دیدن منظره متفاوتی از شهر فراهم میکند.
دسترسی: 10 دقیقه پیاده روی از ایستگاه متروی دانشگاه

بهترین دیدنی های تفلیس در شب
۴۸. تماشای غروب در باغ شاه پارناواز
باغ شاه پارناواز در محله آولاباری، یکی از نقاط مناسب برای تماشای چشمانداز رودخانه متکواری و بخش قدیمی تفلیس است. از اینجا میتوانید منظرهای زیبا از محله متخی، قلعه ناریکالا، مجسمه مادر گرجستان و تلهکابین شهر داشته باشید.
این پارک کوچک به نام پارناواز، نخستین پادشاه ایبریا در گرجستان باستان، نامگذاری شده است. مجسمه او نیز در همین مکان قرار دارد و طوماری در دست دارد؛ اشارهای به روایتی تاریخی که ابداع الفبای گرجی را به این پادشاه نسبت میدهد.
اگر به دنبال مکانی آرام برای تماشای غروب و عکاسی از منظره شهر هستید، این باغ انتخاب خوبی است؛ بهویژه در فصل پاییز که فضای اطراف آن جلوه زیبایی پیدا میکند.
دسترسی: 10 دقیقه پیاده روی از ایستگاه متروی آولاباری

۴۹. تماشای اپرا و باله در تئاتر روستاولی
تئاتر اپرا و باله تفلیس یکی از قدیمیترین مراکز هنری گرجستان است که فعالیت خود را از سال ۱۸۵۱ آغاز کرده است. ساختمان فعلی آن با نمای قرمز و طلایی و معماری متفاوت نئومغولی، یکی از بناهای شاخص خیابان روستاولی به شمار میرود.
فضای داخلی تئاتر نیز بهاندازه نمای بیرونی آن دیدنی است؛ با تزئینات گچی، آینهکاری و شیشههای رنگی که جلوهای باشکوه به سالنها دادهاند.
در این مجموعه اجراهای اپرا و باله گرجی و بینالمللی برگزار میشود و فصل پاییز و زمستان معمولاً زمان مناسبی برای تماشای اجراهاست. اگر به هنرهای نمایشی علاقه دارید، بهتر است پیش از سفر برنامه اجراها را بررسی و بلیت خود را از قبل تهیه کنید.
همچنین میتوانید اجراهای گروه باله ملی سوخیشویلی را دنبال کنید؛ گروهی که رقص سنتی گرجستان را با حرکات و سبکهای معاصر ترکیب میکند.


۵۰. گشتوگذار در کارخانه شراب شماره یک
کارخانه شراب شماره یک تفلیس، که با نام «غوینیس کارخانا» نیز شناخته میشود، یکی از مکانهای تاریخی شهر است که امروزه کاربری متفاوتی پیدا کرده است.
این مجموعه در اواخر قرن نوزدهم بهعنوان کارخانه تولید شراب ساخته شد و در دوران امپراتوری روسیه و سپس اتحاد جماهیر شوروی فعالیت داشت. پس از سالها متروکهماندن، در سال ۲۰۱۷ بازسازی شد و به مجموعهای از کافهها، رستورانها، بارهای شراب و فروشگاههای کوچک تبدیل شد.
در فضای این مجموعه هنوز میتوان نشانههایی از گذشته صنعتی آن را دید؛ از بشکههای قدیمی گرفته تا موزاییکهای دوران شوروی. زیرزمین آجری و سرداب تاریخی آن نیز از بخشهای جالب مجموعه است که بطریهای قدیمی شراب در آن نگهداری میشوند.
اگر دوست دارید در فضایی متفاوت غذا بخورید، نوشیدنی محلی امتحان کنید یا با حالوهوای تاریخی تفلیس آشنا شوید، این مجموعه ارزش بازدید دارد.
دسترسی: 15 دقیقه پیاده روی از ایستگاه متروی روستاولی

۵۱. تماشای نمایش در تئاتر عروسکی گابریادزه
تئاتر عروسکی گابریادزه یکی از خاصترین مراکز فرهنگی تفلیس است که در سال ۱۹۸۱ به ابتکار رزو گابریادزه، هنرمند و نمایشنامهنویس گرجی، تأسیس شد.
نمایشهای این تئاتر با عروسکهای دستساز و داستانهایی متفاوت اجرا میشوند و برخلاف تصور معمول، بسیاری از آنها مخاطبان بزرگسال را هدف قرار دادهاند. بعضی نمایشها حتی به موضوعات تاریخی و جدی مانند محاصره استالینگراد میپردازند.
نمایشها به زبان گرجی اجرا میشوند، اما معمولاً ترجمه انگلیسی بهصورت زیرنویس روی نمایشگر ارائه میشود. به همین دلیل، گردشگران خارجی هم میتوانند از تماشای آنها لذت ببرند.
یکی دیگر از دیدنیهای این مجموعه، برج ساعت کج و معروف تفلیس است که با استفاده از مصالح بازیافتی ساختمانهای قدیمی شهر ساخته شده و به یکی از نمادهای محبوب تفلیس تبدیل شده است.


۵۲. تجربه زندگی شبانه در کلاب باسینی
برای تجربه چهره متفاوتی از تفلیس، میتوانید به کلاب باسینی (Bassiani) سر بزنید؛ یکی از شناختهشدهترین کلابهای موسیقی الکترونیک در گرجستان.
این کلاب در زیرزمین استخر شنای سابق ورزشگاه دینامو تفلیس قرار گرفته و بهخاطر فضای صنعتی، تاریک و موسیقی تکنو شهرت دارد. دیجیهای محلی و بینالمللی در آن برنامه اجرا میکنند و فضای آن بهویژه در ماههای خنک سال پرجنبوجوشتر است.
اگر به موسیقی الکترونیک و زندگی شبانه علاقه دارید، باسینی میتواند تجربهای متفاوت از سفر به تفلیس باشد. از دیگر مکانهای شناختهشده برای موسیقی و تفریحات شبانه در این شهر میتوان به Left Bank، Khidi و TES اشاره کرد.
دسترسی: 6 دقیقه پیاده روی از ایستگاه متروی تسرتلی (Tsereteli)

بهترین مناطق برای اقامت در تفلیس
اگر برای اولین بار به تفلیس سفر میکنید، بهتر است هتل یا محل اقامتتان را در مرکز شهر انتخاب کنید. محلههای سولولاکی (Sololaki)، ورا (Vera)، آولاباری (Avlabari) و چوگورتی (Chugureti) از گزینههای پیشنهادی ما هستند.
این محلهها علاوه بر دسترسی مناسب به جاذبههای شهر، فضای محلی و معماری زیبایی دارند و کافهها، رستورانها و بارهای متعددی در اطرافشان پیدا میشود.
در ادامه، چند اقامتگاه پیشنهادی برای بودجههای مختلف معرفی شدهاند:
۱. هتل بلو فاکس (The Blue Fox Hotel) | پیشنهاد ویژه
این هتل بوتیک در قلب بافت قدیمی تفلیس قرار دارد و اتاقهای شیک آن پیرامون یک حیاط سنتی گرجی طراحی شدهاند. بالکنهای آبیرنگ و صبحانه مفصل در رستوران حیاط هتل، از جذابیتهای اقامت در این مجموعه هستند.

۲. هاستل پوشکین ۱۰ (Pushkin 10 Hostel) | اقتصادی
اگر به دنبال اقامتگاهی مقرونبهصرفه در مرکز شهر هستید، پوشکین ۱۰ گزینه مناسبی است. این هاستل در فاصله حدود ۴۰۰ متری میدان آزادی قرار دارد و علاوه بر اتاقهای اشتراکی چهار و هشتتخته، اتاقهای خصوصی دونفره نیز ارائه میدهد.
آشپزخانه و فضای صبحانهخوری روشن با چشمانداز شهر، از ویژگیهای مثبت آن هستند.

۳. هتل سالوه (Salve) | میانرده
سالوه یک هتلآپارتمان بازسازیشده در نزدیکی خیابان روستاولی و محله متاتسمیندا است. اتاقهای بزرگتر آن به آشپزخانه کوچک مجهز هستند و فضای مشترکی نیز برای کار و استراحت مهمانان در نظر گرفته شده است.
فقط توجه داشته باشید که مسیر دسترسی به هتل سربالایی است.

۴. هتل کامونال پلخانوی (Communal Hotel Plekhanovi) | بوتیک
این هتل بوتیک با ۱۴ اتاق، رستوران، بار شراب و فروشگاه اختصاصی، در محله رو به رشد چوگورتی قرار گرفته است. موقعیت مکانی آن برای کسانی که به رستورانگردی و تفریحات شبانه علاقه دارند، بسیار مناسب است.
شعبه دیگر این مجموعه با نام Communal Sololaki نیز در محله سولولاکی فعالیت میکند.

۵. هتل استامبا (Stamba Hotel) | لوکس
هتل استامبا در ساختمانی متعلق به یک چاپخانه قدیمی دوران شوروی راهاندازی شده و نمونهای جذاب از ترکیب معماری صنعتی با طراحی مدرن است.
اتاقهای چشمگیر، صبحانه متنوع و چندین بار و فضای پذیرایی، این هتل را به یکی از گزینههای شاخص اقامت لوکس در تفلیس تبدیل کردهاند. موقعیت آن در انتهای خیابان روستاولی نیز دسترسی مناسبی به بافت قدیمی شهر و محله ورا فراهم میکند.

سوالات متداول
۱. برای بازدید از تفلیس چند روز زمان لازم است؟
برای دیدن جاذبههای اصلی تفلیس، ۲ تا ۳ روز زمان مناسب است. اگر بخواهید با آرامش بیشتری شهر را بگردید، از کافهها و رستورانها لذت ببرید و به جاذبههای اطراف هم سر بزنید، بهتر است ۴ تا ۵ روز برای سفر در نظر بگیرید.
۲. بهترین زمان سفر به تفلیس چه فصلی است؟
بهار و پاییز به دلیل هوای معتدل و طبیعت زیبای شهر، از بهترین زمانها برای سفر به تفلیس هستند. تابستان هوا گرمتر و زمستان سرد است، اما هر فصل جذابیتهای خاص خودش را دارد.
۳. معروفترین جاذبههای گردشگری تفلیس کداماند؟
قلعه ناریکالا، مجسمه مادر گرجستان، پل صلح، حمامهای گوگردی، کلیسای جامع تثلیث و خیابان روستاولی از معروفترین دیدنیهای تفلیس هستند.
۴. آیا تفلیس برای سفر خانوادگی مناسب است؟
بله، تفلیس شهری مناسب برای سفرهای خانوادگی است. پارکها، تلهکابین، شهربازی متاتسمیندا، باغ گیاهشناسی و جاذبههای تاریخی شهر میتوانند برای اعضای خانواده با سنین مختلف جذاب باشند.
۵. برای گشتوگذار در تفلیس از چه وسیلهای استفاده کنیم؟
مترو و اتوبوس از وسایل حملونقل عمومی مقرونبهصرفه در تفلیس هستند. برای مسیرهای کوتاهتر نیز میتوانید از تاکسیهای اینترنتی استفاده کنید.
۶. آیا بازدید از جاذبههای تفلیس هزینه زیادی دارد؟
خیر. بسیاری از جاذبههای شهر مانند پل صلح، خیابانهای قدیمی و برخی بناهای تاریخی رایگان هستند. البته برای بازدید از موزهها، حمامهای گوگردی، تلهکابین و بعضی تفریحات باید هزینه پرداخت کنید.
سخن پایانی
تفلیس شهری است که در آن تاریخ و زندگی مدرن در کنار هم جریان دارند؛ از کوچههای سنگفرششده و کلیساهای قدیمی گرفته تا کافههای دنج، معماری متفاوت و تفریحات شبانه. همین تنوع باعث میشود هر گردشگری بتواند تجربهای متفاوت از سفر به پایتخت گرجستان داشته باشد.
اگر قصد سفر به گرجستان را دارید، بازدید از تفلیس را در برنامه خود قرار دهید و فرصت کشف جاذبههای کمترشناختهشده این شهر را از دست ندهید. شاید بعضی از جذابترین خاطرات سفرتان در همان کوچهها و گوشههایی شکل بگیرند که در فهرست معروفترین دیدنیهای شهر قرار ندارند.
مقالات بیشتر بخوانید:
- سفر به گرجستان یا ارمنستان؛ کدام مقصد را انتخاب کنیم؟
- باتومی بهتره یا تفلیس؟ مقایسه دو شهر پرطرفدار گرجستان
- جاهای دیدنی تفلیس | گرجستان
- بهترین کافه های تفلیس ، گرجستان
- بهترین مراکز خرید تفلیس ، گرجستان
- معرفی خیابان روستاولی تفلیس ، گرجستان
- هتل بیلتمور تفلیس ، تجربه ای از یک هتل لوکس
- حمام های سولفور در منطقه آبانتوبانی تفلیس ، گرجستان









ارسال نقد و بررسی